Jedno pytanie, które zmieniło wszystko

Na początku lat 2000. amerykański nefrolog dr Joel Kopple zadał sobie pytanie, które wydawało się oczywiste — a jednak nikt wcześniej go nie postawił wprost: dlaczego choroby nerek, dotykające setek milionów ludzi na całym świecie, pozostają tak bardzo w cieniu? Cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca — te schorzenia miały swoje dni, swoje kampanie, swoich ambasadorów. Nerki — nie miały nic. To był rok 2003. Kopple zaczął działać.

Jak powstał Światowy Dzień Nerek

Pomysł Kopple'a trafił na podatny grunt w dwóch największych organizacjach nefrologicznych świata: Międzynarodowym Towarzystwie Nefrologicznym (ISN) oraz Międzynarodowej Federacji Fundacji Nerkowych (IFKF). Obie instytucje dostrzegły to samo: potrzebny jest jeden globalny moment, który skupi uwagę opinii publicznej, decydentów i środowiska medycznego wokół zdrowia nerek. 9 marca 2006 roku, w drugi czwartek marca, Światowy Dzień Nerek odbył się po raz pierwszy. Uczestniczyło w nim 66 krajów z sześciu kontynentów. Jak na inicjatywę startującą niemal od zera — wynik imponujący.

Od tamtego dnia WKD (World Kidney Day) nie zatrzymał się ani razu.

20 lat później — ruch globalny

Dziś Światowy Dzień Nerek to jedna z największych skoordynowanych kampanii zdrowotnych na świecie. Co roku, w drugi czwartek marca, w dziesiątkach krajów odbywają się bezpłatne badania przesiewowe, konferencje naukowe, akcje edukacyjne w szkołach i na uczelniach, a budynki użyteczności publicznej rozświetlają się w kolorach kampanii.

Wzrost skali przez 20 lat jest wymowny: od 66 krajów przy starcie do obecności na wszystkich sześciu zamieszkałych kontynentach — od publicznych badań w Argentynie po maratony zumby w Malezji, tak opisuje to oficjalna strona WKD. Jeden przekaz, wiele języków, jeden cel: świadomość, że nerki są fundamentem zdrowia — i że można je chronić.

Kamień milowy przyszedł w 2025 roku: na 78. Światowym Zgromadzeniu Zdrowia WHO przyjęło pierwszą w historii rezolucję poświęconą chorobom nerek. To formalny sygnał dla rządów i systemów ochrony zdrowia na całym świecie — choroby nerek przestają być tematem niszowym i stają się globalnym priorytetem zdrowia publicznego.

Temat kampanii 2026: nerki i planeta

Każda edycja WKD skupia się wokół innego hasła. W 2026 roku brzmi ono: „Zdrowie Nerek dla Wszystkich: Troska o ludzi, troska o planetę" — i nie jest to przypadkowy wybór.

Nauka wskazuje coraz wyraźniej na związek między zdrowiem nerek a stanem środowiska naturalnego. Upały, zanieczyszczenie powietrza, ograniczony dostęp do czystej wody — to czynniki, które bezpośrednio zwiększają ryzyko chorób nerek, szczególnie w najuboższych regionach świata.

To jest niestety druga strona tego medalu. Pojedyncza sesja hemodializy generuje ślad węglowy równoważny przejechaniu samochodem blisko 240 kilometrów. Przy milionach dializowanych pacjentów na świecie — łączna skala jest ogromna. Kampania 2026 stawia zatem pytanie: jak leczyć nerki w sposób, który nie obciąża dodatkowo planety? Odpowiedź — jak zwykle w medycynie — zaczyna się od profilaktyki.

Nerki chorują po cichu — i właśnie dlatego profilaktyka jest kluczowa

Przewlekła choroba nerek (PChN) dotyczy dziś co dziesiątego człowieka na świecie. Mimo to większość chorych nie wie o swojej chorobie — nerki przez lata nie dają wyraźnych sygnałów, że coś jest nie tak. Do chwili, gdy objawy stają się widoczne, uszkodzenie często jest już zaawansowane.

„Nerki mają bardzo dużą rezerwę czynnościową — objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy nie funkcjonuje 50–70% jednostek funkcjonalnych, czyli nefronów. Nerki zwykle nie bolą. Zmęczenie, osłabienie, nadciśnienie — to sygnały, które łatwo przypisać czemuś innemu." — prof. dr hab. Magdalena Krajewska, Konsultant Krajowy w dziedzinie nefrologii, Dziekan Wydziału Medycznego PWr

To właśnie ta "cichość" sprawia, że choroby nerek są szczególnie ważnym tematem w kontekście profilaktyki zdrowotnej. Wczesne wykrycie zmienia wszystko — zarówno dla pacjenta, jak i dla systemu ochrony zdrowia.

Co możesz zrobić już dziś?

Świadomość to pierwszy krok. Ale Światowy Dzień Nerek zachęca do czegoś więcej — do działania.

„Zbadanie stężenia kreatyniny we krwi i wykonanie ogólnego badania moczu oraz oceny albuminurii — to pozwoli wcześnie wykryć przewlekłą chorobę nerek, spowolnić jej przebieg i zmniejszyć ryzyko zawału lub udaru." — prof. dr hab. Magdalena Krajewska, Konsultant Krajowy w dziedzinie nefrologii, Dziekan WMed PWr

Jeśli masz cukrzycę, nadciśnienie, choroby sercowo-naczyniowe lub obciążony wywiad rodzinny — skonsultuj się z lekarzem w sprawie regularnych badań nefrologicznych. Wczesna nefroprotekcja może zastąpić wiele lat leczenia nerkozastępczego.

Wydział Medyczny Politechniki Wrocławskiej aktywnie włącza się w obchody Światowego Dnia Nerek 2026 jako część działań w ramach Roku Profilaktyki Zdrowotnej ogłoszonego przez Sejm RP.

Źródła:

• worldkidneyday.org
• International Society of Nephrology (theisn.org)
• Journal of Renal Injury Prevention — "Twenty years of World Kidney Day; a review of its mission and milestones" (2025)
• European Kidney Health Alliance (ekha.eu)