Pacjent z niewydolnością serca nosi pod skórą urządzenie, które ma go chronić w codziennym życiu — kardiowerter-defibrylator. Gdy serce nie pracuje prawidłowo i pojawia się arytmia — migotanie komór, częstoskurcz komorowy, burza elektryczna — urządzenie reaguje jednym, potężnym impulsem wysokoenergetycznym. Arytmia przerwana. Kryzys zażegnany.

Dobrze, ale co właściwie dzieje się w sercu po takiej interwencji? Co może sprzyjać arytmii? Jakie zmiany następują na poziomie komórek mięśnia sercowego, białek, sygnałów biochemicznych? To, co dzieje się w okresie przed i w pierwszych godzinach po interwencji kardiowertera-defibrylatora na poziomie molekularnym — to obszar, który medycyna kliniczna przez dekady pomijała.

To właśnie ten "niewidzialny" świat jest przedmiotem badań prowadzonych na Wydziale Medycznym Politechniki Wrocławskiej.

Dr. Jakub Szyller pracuje m.in. w dziedzinie zwanej elektroimmunologią — badania nad tym, jak układ odpornościowy wpływa na procesy elektrofizjologiczne w sercu. To pole, które w ostatnich latach dynamicznie się rozwija, choć wciąż pozostaje w dużej mierze nieodkryte.

„To jeszcze jest obszar nieodkryty," komentuje Dr. Szyller.
„Na szczęście coraz więcej się o nim mówi."

Najnowsza publikacja dr Szyllera — w Frontiers in Physiology — próbuje odpowiedzieć na konkretne pytanie: jakie zmiany molekularne zachodzą w organizmie pacjenta w pierwszych godzinach po tym, jak urządzenie przerywa arytmię. Badanie objęło 50 pacjentów z niewydolnością serca, u których wszczepiono ICD. Krew — jako materiał diagnostyczny — pobierana była maksymalnie 6 godzin od interwencji. W surowicy oznaczano wybrane biomarkery: cytokiny, kompleks inflamasomu NLRP3 i białko Klotho.

W celu lepszego zrozumienia, co te wyniki oznaczają — ktoś musiał przeczytać wszystko, co nauka dotychczas powiedziała o tych biomarkerach w kontekście chorób serca. Porównać. Przeanalizować. Wyjaśnić.

Tą osobą jest Maciej Zieliński. Student pierwszego roku.

Maciej dołączył do projektu w listopadzie 2024 — w jednym z pierwszych miesięcy swojego pobytu na Wydziale Medycznym PWr. Dr. Szyller wysłał zbiorczego maila do wielu osób, w poszukiwaniu studentów do współpracy, w tym do Maćka. Maciej wahał się przez tydzień. Potem pomyślał: „Co mi szkodzi?" i zdecydował się wziąć udział we współpracy.

Właśnie przez jego doświadczenia nabyte podczas pracy przy publikacji możemy zrozumieć, jak naprawdę wygląda ta niewidzialna strona nauki — od środka.

Zadaniem Maćka było napisanie dyskusji do publikacji. Brzmi jak jeden rozdział. W rzeczywistości to ponad sto prac naukowych do przeczytania. Dziesiątki godzin w kontakcie z bazami danych. I — jak Maciek sam opisuje — zupełnie inny sposób myślenia niż ten, do którego był przyzwyczajony.

„Moje największe zaskoczenie to jak naprawdę ciężko szukać wartościowych prac naukowych," mówi Maciek. „Wpisujesz jedną rzecz i wyskakuje masa publikacji, które nie odpowiadają na twoje pytanie."

Uczył się tego na bieżąco. Pod opieką Dr. Szyllera — który wyłapywał błędy zanim zobaczyli je recenzenci i uczył go języka nauki: krótkie zdania, treściwy przekaz. Maciej jako student XXI wieku korzystał z narzędzi AI, m.in. do zrozumienia podstawowych pojęć i filtrowania informacji — pragmatyczne podejście, AI jako dodatkowe narzędzie w procesie uczenia się. Z ponad stu prac, które przeczytał, zacytował ostatecznie około trzydziestu. Resztę — odrzucił. Nie pasowała.

I właśnie w tym procesie — w tym żmudnym porównaniu wyników z wiedzą naukową — pojawiło się coś interesującego. Spośród trzech zbadanych biomarkerów białko Klotho okazało się być może jedną z bardziej interesujących obserwacji.

„Wyniki dotyczące białka Klotho są najbardziej interesujące, biorąc pod uwagę całą tematykę badania. To białko m.in. o właściwościach antyoksydacyjnych, uczestniczące w wielu szlakach komórkowych, którym szeroko zajmuje się dr Agnieszka Olejnik z UM we Wrocławiu. Wydaje się, że może ono odegrać znaczącą rolę w kontekście zaburzeń rytmu serca" — mówi Dr. Szyller.

Białko Klotho — w przyszłości — może otwierać nowe kierunki w diagnostyce i leczeniu chorób serca. To właśnie ten rodzaj obserwacji, o których większość ludzi nigdy nie słyszy. Obserwacje, które za kilka lat mogą zmienić to, jak lekarze rozumieją i leczą choroby serca.

„Rozwój nowoczesnej medycyny, szczególnie metod diagnostycznych, w znacznej większości przypadków bierze swój początek w laboratoriach," mówi Dr. Szyller. „Taka jest prawda. Warto jednak podkreślić, że dobra nauka nie powstanie bez udziału klinicystów, co także pokazujemy w naszych działaniach."

Medycyna — taka jak znamy ją dzisiaj — często nie zaczyna się na sali operacyjnej czy w gabinecie lekarskim. Zaczyna się w laboratorium, podczas badań klinicznych i eksperymentów badawczych. Przy białkach i cytokinach, o których pacjenci zazwyczaj nic nie wiedzą.

Nowe leki. Nowe metody diagnostyki. Nowe techniki leczenia — wszystko to ma początek w badaniach podstawowych. W rzeczach, które są niezauważalne. W rzeczach, które wyglądają nudno. W rzeczach, które ktoś musi zrozumieć, zanim będą mogły zmienić życie pacjentów.

Elektroimmunologia rozwija się dynamicznie. Dr. Szyller buduje swój zespół naukowy i startuje z nowym projektem — finansowanym przez NCN — kontynuującym badania nad fizjologią serca, tym razem skupiając się na molekularnych i biochemicznych podstawach zaburzeń przewodzenia.

Maciej będzie w nim uczestniczył. Ten sam student, który rok temu prawie nie odpowiedział na maila. Który nie wiedział, jak szukać prac naukowych. Który po roku pracy nauczył się tego wszystkiego. I który jest teraz częścią eksploracji tego, co dotychczas było niewidzialne.

Niewidzialne 90%, które zaczyna się w laboratorium.

📄 Przeczytaj publikację: „Analysis of selected cytokines, NLRP3 inflammasome and α-Klotho protein in patients with heart failure after ICD/CRT-D high-voltage intervention" — Szyller J, Śliwińska-Mossoń M, Hrymniak B, Olejnik A, Kozera Ł, Zieliński M, Banasiak W, Bil-Lula I, Jagielski D. Frontiers in Physiology, 2026.
LINK DO PUBLIKACJI